Το Μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη γνωστό και ως Μοναστήρι της Ρίλα βρίσκεται σε υψόμετρο 1.147 μέτρων, στη κοιλάδα του ποταμού Ρίλσκα μέσα σ’ ένα πανέμορφο τοπίο. Αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά και επιβλητικά θρησκευτικά και πολιτιστικά μνημεία της χώρας. Η ιστορία του Μοναστηριού ξεκινά κατά την περίοδο του Τσάρου Πέτρου Α’ (927-968). Συγκεκριμένα, το μοναστήρι ιδρύθηκε τον 10ο αιώνα από τον ερημίτη Άγιο Ιωάννη της Ρίλας, από τον οποίο πήρε και το όνομα της, έναν από τους σεβαστούς Αγίους της Βουλγαρικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Στην πραγματικότητα, ο ερημίτης Άγιος ζούσε σε μια σπηλιά χωρίς υλικά αγαθά κοντά στο μοναστήρι, το οποίο χτίστηκε από τους μαθητές του. Μάλιστα, τα λείψανα του Αγίου Ιωάννη φυλάσσονται στη Μονή. Ολόκληρο το συγκρότημα της Μονής καταλαμβάνει μια έκταση 8.800 τ.μ. με μορφή ορθογωνίου, που επικεντρώνεται γύρω από την εσωτερική αυλή, όπου βρίσκονται τα κελιά των μοναχών, ο πύργος και η κεντρική εκκλησία. Από την ίδρυσή του, το μοναστήρι πέρασε από διάφορες φάσεις ακμής και παρακμής, όμως κάθε φορά αναγεννιόταν και ενίσχυε τη θρησκευτική και πολιτιστική κληρονομιά της περιοχής.
Η Μονή αποτέλεσε θεματοφύλακα του βουλγαρικού πολιτισμού και γλώσσας κατά την περίοδο της ξένης κυριαρχίας. Κατά την εποχή της Βουλγαρικής Εθνικής Αναγέννησης (18ος-19ος αιώνας) καταστράφηκε από φωτιά το 1833 και ανοικοδομήθηκε και πάλι μεταξύ 1834 και 1862 με χρήματα εύπορων πολιτών της χώρας, υπό το διάσημο αρχιτέκτονα Αλέξι Ρίλετς. Το Μοναστήρι είναι γνωστό και για τις εντυπωσιακές αγιογραφίες που απεικονίζουν σκηνές από την Παλαιά και Καινή Διαθήκη και την αρχιτεκτονική του, καθώς αποτελεί εξαιρετικό δείγμα της Βουλγαρικής Εθνικής Αναγέννησης. Γι’ αυτό το λόγο, εξάλλου, ανακηρύχθηκε εθνικό ιστορικό μνημείο της Βουλγαρίας το 1976 και Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO το 1983. Η κεντρική εκκλησία του μοναστηριού χτίστηκε στα μέσα του 19ου αιώνα. Πρόκειται για μια μονόκλιτη βασιλική που έχει πέντε τρούλους, τρεις άγιες τράπεζες και δυο πλαϊνά παρεκκλήσια, ενώ ένα από τα πολυτιμότερα στοιχεία στο εσωτερικό είναι το επίχρυσο εικονοστάσι, περίφημο για την ξυλογλυπτική του, για το οποίο εργάστηκαν τέσσερις τεχνίτες επί πέντε χρόνια.
Το μουσείο του μοναστηριού της Ρίλα φημίζεται ιδιαίτερα για το Σταυρό του Ραφαήλ, ένα ξύλινο σταυρό φτιαγμένο από ένα κομμάτι ξύλου (81 Χ 43 εκ.). Σκαλίστηκε από ένα μοναχό, ονόματι Ραφαήλ, με τη χρήση λεπτού κοπιδιού και μεγεθυντικών φακών για την αναπαραγωγή 140 θρησκευτικών σκηνών και 650 μορφών σε μικρογραφία. Η εργασία για το καλλιτέχνημα αυτό κράτησε δώδεκα χρόνια, πριν ολοκληρωθεί το 1802, οπότε ο μοναχός έχασε το φως του. Τέλος η βιβλιοθήκη του Μοναστηριού διαθέτει πάνω από 60.000 βιβλία και χειρόγραφα που χρονολογούνται από τον 10ο αιώνα μέχρι τις μέρες μας. Σήμερα, το μοναστήρι προσελκύει χιλιάδες πιστούς, οι οποίοι έρχονται για να προσκυνήσουν τα λείψανα του Αγίου Ιωάννη και να θαυμάσουν από κοντά την μοναδική αρχιτεκτονική του. Με αυτοκίνητο το Μοναστήρι της Ρίλα απέχει δυο ώρες από την Σόφια , για αυτούς που θα χρησιμοποιήσουν την δημόσια συγκοινωνία να σημειώσουμε πως υπάρχει ένα μόνο δρομολόγιο την ημέρα από και προς την Μονή.
